Ekokardiyografi

Ekokardiyografi, ses dalgaları kullanılarak kalbin yapısının ve çalışma biçiminin değerlendirilmesine yardımcı olan bir görüntüleme yöntemidir. Bu yöntem, kalp odalarının boyutu, kalp duvarlarının hareketi, pompalama gücü, kalp kapakçıklarının yapısı ve işlevi ile kan akımı hakkında ayrıntılı bilgi sağlar.

Ekokardiyografi; kalp yetmezliği, kalp kapak hastalıkları, doğumsal kalp sorunları ve kalp kasını etkileyen bazı durumların değerlendirilmesinde kullanılabilen bir yöntemdir. Elde edilen görüntüler, tanı ve takip sürecinde hekime yol gösterici bilgiler sunabilir. Bu yöntem, gerektiğinde tedaviye verilen yanıtın izlenmesinde de kullanılabilir.

Ekokardiyografi, kalbin yapısını ve çalışma özelliklerini değerlendirmek amacıyla ultrason dalgaları kullanılarak gerçekleştirilen bir görüntüleme yöntemidir. “Ekokardiyografi nerede yapılır?” sorusunun yanıtı, uygulanacak ekokardiyografi türüne ve kişinin ihtiyaçlarına göre değişebilir. Ekokardiyografi genellikle hastanelerin kardiyoloji bölümlerinde, tıp merkezlerinde ve tıbbi görüntüleme hizmeti sunan sağlık kuruluşlarında yapılır.

Standart transtorasik ekokardiyografi (TTE), göğüs bölgesi üzerinden uygulanır. İşlem sırasında göğüs üzerine jel sürülür ve ultrason probu farklı noktalara yerleştirilerek kalbin odacıkları, kalp kapakları, duvar hareketleri ve kan akımı değerlendirilir. İşlem sırasında elde edilen görüntüler, kalbin yapısal ve işlevsel özellikleri hakkında bilgi sağlayabilir.

Ekokardiyografinin yapılabileceği sağlık kuruluşları arasında şunlar yer alır:

• Hastanelerin kardiyoloji bölümleri
• Kardiyoloji klinikleri ve tıp merkezleri
• Tıbbi görüntüleme merkezleri
• Ekokardiyografi hizmeti sunan sağlık kuruluşları

Denge Tıp, ekokardiyografi hizmeti sunan tıbbi görüntüleme merkezleri arasında yer alır. Ekokardiyografi işlemi, kişinin mevcut şikâyetleri ve doktor değerlendirmesi doğrultusunda planlanabilir. Denge Tıp’ta yapılan değerlendirmelerde ekokardiyografi ile kalbin yapısı ve çalışma özellikleri incelenebilir.

Bazı durumlarda transözofageal ekokardiyografi (TEE) gibi farklı ekokardiyografi yöntemleri gerekebilir. Bu yöntemde görüntüleme yemek borusu üzerinden gerçekleştirildiğinden, işlemin uygun donanıma sahip sağlık kuruluşlarında yapılması gerekir.

Ekokardiyografinin nerede yapılacağı kadar, hangi ekokardiyografi yönteminin gerekli olduğu da önemlidir. Bu nedenle işlem öncesinde kişinin şikâyetleri ve klinik durumu değerlendirilerek uygun yöntem belirlenir.

Ekokardiyografi işlemi çoğunlukla göğüs üzerinden uygulanan transtorasik yöntemle gerçekleştirilir. Kalp ritminin görüntülerle eş zamanlı takip edilmesi amacıyla göğüs bölgesine elektrotlar yerleştirilebilir. Ardından ultrason dalgalarının iletimini kolaylaştırmak için göğse jel uygulanır. Transdüser adı verilen ultrason probuyla kalbin farklı açılardan görüntüleri alınır.

İşlem sırasında izlenen temel aşamalar şunlardır:

• Prob göğsün farklı bölgelerine yerleştirilerek kalbin çeşitli kesitlerinden görüntüler alınır.
• Daha uygun görüntü elde edilebilmesi için kişinin sol yanına dönmesi istenebilir.
• İncelemenin bazı bölümlerinde nefes alma biçiminin değiştirilmesi veya kısa süre nefesin tutulması gerekebilir.
• Doppler ekokardiyografi kullanılarak kalp içerisindeki kan akımının yönü ve hızı değerlendirilebilir.
• Elde edilen görüntüler ve ölçümler inceleme sonrasında hekim tarafından değerlendirilir.

Standart transtorasik ekokardiyografide iyonlaştırıcı radyasyon kullanılmaz ve çoğu durumda özel bir hazırlık gerekmez. Ekokardiyografi sırasında izlenen temel adımlar benzerdir ancak uygulamanın ayrıntıları kişinin yaşına, sağlık durumuna ve inceleme sırasında gösterdiği uyuma göre değişebilir. Ayrıca bebeklerde, çocuklarda ve yetişkinlerde işlem süreci bazı noktalarda farklılık gösterebilir.

Bebeklerde

Bebeklerde ekokardiyografi işlemi çoğunlukla transtorasik yöntemle, yani göğüs üzerinden gerçekleştirilir. Öncelikle bebek uygun pozisyona yatırılır. Sonra göğüs bölgesine jel sürülür ve küçük ultrason probu farklı noktalarda hareket ettirilerek kalbin görüntüleri alınır. Gerektiğinde prob karın bölgesine yakın noktalardan da görüntü elde etmek amacıyla kullanılabilir.

Net görüntüler alınabilmesi için bebeğin inceleme sırasında mümkün olduğunca sakin ve hareketsiz kalması önemlidir. İşlem sırasında sağlık personeli, bebeğin rahatlamasını sağlamak için çeşitli yöntemlerden yararlanabilir. Bebeğin hareketliliği görüntülemeyi belirgin biçimde güçleştiriyorsa bazı durumlarda sedasyon gereksinimi hekim tarafından değerlendirilebilir. Standart transtorasik incelemede ses dalgaları kullanılır ve radyasyon uygulanmaz.

Yetişkinlerde

Ekokardiyografi sırasında yetişkin genellikle muayene masasına uzanır ve çoğu görüntü hasta sol yana dönük pozisyondayken alınır. Göğüs bölgesine uygulanan jel sonrasında ultrason probu kalbin farklı bölgelerini görüntüleyebilmek amacıyla belirli noktalara yerleştirilir. İnceleme boyunca probun konumu ve açısı değiştirilir, farklı kesitler kaydedilir.

Bazı görüntüler alınırken kişiden derin nefes alması, nefesini kısa süre tutması veya pozisyonunu değiştirmesi istenebilir. Doppler yöntemiyle kalp kapaklarından ve odacıklarından geçen kan akımı da incelenebilir. Standart transtorasik ekokardiyografi genellikle özel hazırlık gerektirmez. İncelemenin tamamlanmasının ardından kaydedilen görüntüler ve ölçümler hekim tarafından birlikte değerlendirilir.

Çocuklarda

Çocuklarda ekokardiyografi işlemi, temel olarak yetişkinlerde kullanılan transtorasik yöntemle gerçekleştirilir. İşlem sırasında çocuk muayene masasına yatırılır, göğüs bölgesine jel uygulanır ve ultrason probu farklı noktalarda hareket ettirilerek kalbin çeşitli açılardan görüntüleri alınır. İşlem sırasında çocuğun mümkün olduğunca hareketsiz kalması istenir; bu durum, görüntülerin daha net ve doğru şekilde elde edilmesi açısından önemlidir.

Çocuğun yaşına ve uyum düzeyine göre işlem öncesinde neler yapılacağı basit bir dille açıklanabilir. Bazı merkezlerde çocuğun dikkatini sakin biçimde başka yöne çekmek amacıyla oyuncak veya video gibi yöntemlerden de yararlanılabilir. Küçük çocuklarda veya işlem sırasında hareketsiz kalmakta zorlananlarda, yeterli görüntü elde edilememesi halinde sedasyon gerekip gerekmediği hekim tarafından değerlendirilebilir. Standart incelemede radyasyon kullanılmaz.

Ekokardiyografi İşlemi Ne Kadar Sürer?

Ekokardiyografi işleminde süre, uygulanacak yönteme ve incelemenin kapsamına göre değişiklik gösterebilir. Standart transtorasik ekokardiyografi işlemi genellikle yaklaşık 30-60 dakika içerisinde tamamlanır. Bu süre boyunca kalbin farklı açılardan görüntüleri alınır, gerekli ölçümler yapılır. İhtiyaç duyulması halinde Doppler yöntemiyle kalp içerisindeki kan akımı da değerlendirilir.

Ekokardiyografi süresini etkileyebilecek durumlardan başlıcaları şunlardır:

• Kalbin farklı bölgelerinden ayrıntılı görüntü alınması gerekmesi,
• Ek ölçümlere veya Doppler değerlendirmesine ihtiyaç duyulması,
• Görüntülerin farklı açılardan yeniden alınmasının gerekmesi,
• Kişinin işlem sırasında pozisyon değiştirmesi,
• Bebeklerin veya çocukların işlem sırasında hareketsiz kalmakta zorlanması,
• Standart transtorasik yöntem dışında farklı bir ekokardiyografi türünün uygulanması.

İşlemin daha uzun sürmesi tek başına kalpte bir sorun olduğu anlamına gelmez. Bazı durumlarda yeterli görüntü kalitesinin sağlanabilmesi veya belirli yapıların daha ayrıntılı incelenebilmesi için görüntülerin tekrar alınması gerekebilir. İnceleme sırasında kalp kapaklarının, kalp odacıklarının veya kalp duvarlarının daha ayrıntılı değerlendirilmesine ihtiyaç duyulması da toplam süreyi uzatabilir.

Ayrıca stres ekokardiyografi ve transözofageal ekokardiyografi gibi farklı yöntemlerde hazırlık, uygulama ve takip aşamalarına bağlı olarak toplam süre üzerinde değişikliğe neden olabilir. İşlem öncesinde uygulanacak yöntemin belirlenmesi, yaklaşık sürenin kişiye daha net şekilde açıklanmasına yardımcı olabilir.

Bu bulgular tek başına değerlendirilmez. Sonuçların anlamı kişinin mevcut sağlık durumu ve diğer incelemelerle birlikte hekim tarafından belirlenir. Ekokardiyografi bazı kalp sorunlarının değerlendirilmesinde önemli bilgiler sağlar ancak kalp damarlarındaki tıkanıklığı standart yöntemle doğrudan göstermez.

Ekokardiyografi Çeşitleri

Ekokardiyografi çeşitleri, kalbin hangi yapılarının inceleneceğine, hangi bilgilerin elde edilmek istendiğine ve kişinin sağlık durumuna göre farklılık gösterebilir. En sık kullanılan transtorasik ekokardiyografide görüntüler göğüs üzerinden alınır. Bazı durumlarda kalbin belirli bölümlerini daha ayrıntılı değerlendirebilmek için transözofageal ekokardiyografi tercih edilebilir. Stres ekokardiyografi ise kalbin dinlenme durumundaki çalışması ile efor veya ilaçla oluşturulan yük altındaki performansının karşılaştırılmasına yardımcı olur.

Ekokardiyografi sırasında bazı teknikler kullanılır. Bu teknikler standart görüntülemeyi tamamlayarak kalbin yapısı ve işlevi hakkında daha ayrıntılı bilgi elde edilmesini sağlar. Renkli Doppler ekokardiyografi kanın kalp içerisindeki yönünü ve hareket özelliklerini değerlendirir. 3 boyutlu ekokardiyografi kalp odacıkları ve kapakların farklı açılardan incelenmesine olanak tanır. Fetal ekokardiyografi ise gebelik döneminde bebeğin kalp yapısının ve çalışma biçiminin ayrıntılı olarak değerlendirilmesine yönelik kullanılır.

Kişinin yaşı, şikâyetleri, mevcut bulguları, önceki tetkik sonuçları ve değerlendirilmek istenen kalp bölgesine göre hangi ekokardiyografi çeşidinin uygulanacağı belirlenir. Gerektiğinde farklı yöntemler veya görüntüleme teknikleri aynı değerlendirme sürecinde birlikte kullanılabilir.

Transtorasik Ekokardiyografi

En sık uygulanan ekokardiyografi yöntemi transtorasik ekokardiyografidir. İnceleme sırasında ultrason probu göğüs duvarının farklı bölgelerine yerleştirilir ve kalbin odacıkları, kapakları ve çevresindeki bazı damarlar görüntülenir. İşlem vücut dışından gerçekleştirilir. Standart uygulamada girişimsel bir yöntem değildir.

Transtorasik ekokardiyografiyle kalbin boyutları, kalp kasının hareketleri, pompalama işlevi ve kapakların çalışma biçimi değerlendirilebilir. Gerektiğinde Doppler teknikleri de kullanılarak kan akımının yönü ve hızı hakkında da bilgi elde edilir. Çoğu kişide ekokardiyografi denildiğinde kastedilen temel yöntem transtorasik ekokardiyografidir. Elde edilen görüntülerin yeterli olmadığı durumlarda ise daha ayrıntılı değerlendirme sağlayan farklı ekokardiyografi yöntemleri tercih edilebilir.

Transözofageal Ekokardiyografi

Transözofageal ekokardiyografi, kalbin yemek borusuna yakın konumundan yararlanılarak daha ayrıntılı görüntüler elde edilmesini sağlayan bir yöntemdir. Bu işlem sırasında ucunda ultrason probu bulunan ince ve esnek bir araç ağızdan ilerletilir ve yemek borusuna yerleştirilir. Uygulama genellikle sedasyon altında gerçekleştirilir.

Bu yöntem özellikle transtorasik ekokardiyografiyle yeterince ayrıntılı görüntülenemeyen kalp yapılarının değerlendirilmesinde kullanılabilir. Yöntem; kalp kapakları, kalbin bazı arka bölümleri ve aort gibi yapıların daha yakından incelenmesini sağlayabilir. Aynı zamanda kalp içerisinde pıhtı, bazı kapak sorunları veya enfeksiyonla ilişkili oluşumların araştırılmasında da tercih edilebilir. Transözofageal ekokardiyografi daha girişimsel bir yöntemdir. İşlem öncesi hazırlık ve uygunluk değerlendirmesi standart transtorasik incelemeden farklıdır.

Stres Ekokardiyografi

Stres ekokardiyografi, kalbin dinlenme durumundaki görüntüleri ile fiziksel efor veya ilaçla oluşturulan yük altındaki çalışma biçimini karşılaştırmak amacıyla uygulanan bir yöntemdir.

Stres ekokardiyografi sırasında kalbin iş yükünü artırmak amacıyla kişi koşu bandında yürüyebilir veya sabit bisiklette egzersiz yapabilir. Kalbin görüntüleri egzersiz öncesinde ve egzersiz sonrasında karşılaştırılır. Egzersiz yapması uygun olmayan kişilerde ise kalbin daha hızlı ve güçlü çalışmasını sağlayan ilaçlar kullanılarak benzer bir değerlendirme yapılabilir.

İnceleme öncesinde kalbin dinlenme görüntüleri alınır. Daha sonra kalbin stres altındaki hareketleri değerlendirilir. Böylece kalp kasının yük altında nasıl kasıldığı ve pompalama işlevinde değişiklik meydana gelip gelmediği incelenebilir. Stres ekokardiyografi, özellikle fiziksel aktivite sırasında ortaya çıkan bazı yakınmaların nedeninin araştırılmasında veya kalp kasına giden kan akımıyla ilgili sorunlardan şüphelenildiğinde hekim tarafından istenebilir.

Renkli Doppler Ekokardiyografi

Renkli Doppler ekokardiyografi, kalbin içerisindeki kan akımının yönünü ve hareket özelliklerini renklerle görüntülemeye yardımcı olan bir tekniktir. Bu teknik, standart ekokardiyografi görüntülerine ek olarak kullanılarak kanın kalp odacıkları, kapaklar ve büyük damarlar arasındaki hareketi hakkında bilgi sağlayabilir.

Doppler değerlendirmesi sırasında kan akımının hızı ve yönünün incelenebilmesi mümkündür. Renkli görüntüleme ise farklı yöndeki akımların ekranda ayırt edilmesini kolaylaştırır. Bu yöntem özellikle kalp kapaklarındaki daralma veya kaçakların değerlendirilmesinde, kalp içerisindeki olağan dışı kan geçişlerinin araştırılmasında ve bazı basınç değerlerinin tahmin edilmesinde kullanılabilir.

Renkli Doppler, çoğu zaman ayrı bir işlem olarak değil, standart ekokardiyografiyi tamamlayan bir görüntüleme tekniği olarak kullanılır.

Bu inceleme, doğumsal kalp sorunlarının doğum öncesinde araştırılmasına ve bebeğin kalp işlevlerinin değerlendirilmesine yardımcı olur. Fetal ekokardiyografi standart gebelik ultrasonundan daha ayrıntılı olarak bebeğin kalbine odaklanır. Gerekli görülen gebeliklerde hekim tarafından planlanır. İnceleme sırasında iyonlaştırıcı radyasyon kullanılmaz.

Elde edilen bulgular doğrultusunda gerektiğinde gebelik sürecindeki takip ve doğum sonrası değerlendirme için uygun bir plan oluşturulabilir.

Ekokardiyografi Raporu Normal Değerleri

Ekokardiyografi raporunun normal değerleri, kalbin yapısını ve çalışma biçimini değerlendirmek amacıyla yapılan farklı ölçümleri kapsar. Raporda kalp odacıklarının boyutları, duvar kalınlıkları, kalbin kasılma gücü, kapakların yapısı ve kan akımına ilişkin çeşitli veriler bulunabilir. Bu değerlerin normal kabul edilen aralıkları ölçülen parametreye, kişinin yaşına, cinsiyetine, vücut yapısına ve kullanılan değerlendirme yöntemine göre değişiklik gösterebilir.

Raporda sık karşılaşılan ölçümlerden bazıları şunlardır:

• Ejeksiyon fraksiyonu: Sol karıncığın her kasılmada içerisindeki kanın ne kadarını pompaladığını gösterir. Genel olarak yaklaşık %50-70 aralığı normal kabul edilir.
• Kalp odacıklarının ölçümleri: Sol ve sağ karıncık ile kulakçıkların boyutları değerlendirilir.
• Kalp duvarı kalınlığı: Kalp kasında kalınlaşma bulunup bulunmadığı incelenir.
• Kapak değerlendirmesi: Kapakların açılma ve kapanma hareketleri ile olası daralma veya kaçaklar araştırılır.
• Doppler ölçümleri: Kalp içerisindeki kan akımının yönü ve hızı değerlendirilir.

Raporda yer alan tek bir değerin referans aralığının dışında olması tek başına tanı koymak için yeterli değildir. Sonuçlar, diğer ekokardiyografi bulguları ve kişinin sağlık durumu ile birlikte hekim tarafından değerlendirilir.

Ekokardiyografi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular