Gebelikte tarama testleri, anne adayının sağlığı ile bebeğin gelişimini değerlendirmek ve bazı kromozomal ya da yapısal farklılıkların görülme olasılığını belirlemek amacıyla uygulanan incelemelerdir. Kesin tanı koymayan bu testler, gebeliğin daha yakından takip edilmesini gerektirebilecek durumlar hakkında risk değerlendirmesi yapılmasına yardımcı olur.
Gebelikte tarama testleri, anne adayının bireysel özelliklerine ve gebeliğin haftasına göre kan tahlilleri, ultrason ölçümleri veya bu yöntemlerin birlikte değerlendirilmesiyle gerçekleştirilir. Elde edilen sonuçlar; yaş, sağlık öyküsü ve ultrason bulguları gibi bilgilerle birlikte yorumlanır. Yüksek risk bulunması, bebeğin mutlaka ilgili duruma sahip olduğu anlamına gelmez. Gerekli görülen durumlarda tanısal incelemeler gündeme gelebilir.
Gebelikte Yapılan Tarama Testleri Nelerdir?
Gebelikte tarama testleri, gebelik sürecinde uygulanan ve bebekte bazı kromozomal farklılıkların ve gelişimsel sorunların bulunma olasılığını değerlendirmek amacıyla planlanan bir testtir. Anne adayından alınan kan örnekleri, ultrason ölçümleri ve gebelik haftası gibi veriler birlikte incelenir. Bu testlerle Down sendromu, Edwards sendromu ve Patau sendromu açısından risk hesaplaması yapılabilir.
Uygulanan her tarama testi, kesin tanı koymak yerine belirli bir durumun görülme ihtimalinin düşük veya yüksek olduğunu gösterir. Yüksek riskli sonuçlar bulunması bebekte mutlaka kromozomal bir farklılık bulunduğu anlamına gelmez. Böyle bir durumun varlığında ayrıntılı ultrason, genetik danışmanlık veya tanısal testler değerlendirilebilir.
| Test | Yapıldığı Hafta | Temel Amacı |
| İkili test | Genellikle 11-14. haftalar | Ense saydamlığı ölçümü ve anne kanındaki belirteçlerle trizomi 21, 18 ve 13 riskini değerlendirmek |
| Üçlü test | Genellikle 15-20. haftalar | Anne kanındaki üç farklı belirteci inceleyerek bazı kromozomal farklılıklar ve nöral tüp defektleri açısından risk hesaplamak |
| Dörtlü test | Genellikle 15-22. haftalar | Dört biyokimyasal belirteç üzerinden başta trizomi 21 olmak üzere bazı kromozomal farklılıkların görülme olasılığını değerlendirmek |
| NIPT/Fetal DNA testi | Genellikle 10. haftadan itibaren | Anne kanındaki hücre dışı fetal DNA’yı inceleyerek trizomi 21, 18 ve 13 başta olmak üzere belirli kromozomal farklılıklar için risk değerlendirmesi yapmak |
Testlerin uygulanma haftaları kullanılan yönteme, laboratuvar protokolüne ve gebeliğin özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.
İkili Tarama Testi
İkili tarama testi, gebeliğin 11-14. haftaları arasında uygulanır. Testte bazı kromozomal farklılıkların görülme olasılığının değerlendirilmesi amaçlanır.
Üçlü Tarama Testi
Üçlü tarama testi, genellikle gebeliğin 15-20. haftaları arasında uygulanan bir kan testidir. Testte, anne kanındaki üç biyokimyasal belirteç incelenir, bazı kromozomal farklılıklar ve nöral tüp defektleri açısından risk değerlendirmesi yapılır.
Dörtlü Tarama Testi
Dörtlü tarama testi, genellikle gebeliğin 15-22. haftaları arasında anne kanındaki dört biyokimyasal belirtecin incelendiği bir tarama yöntemidir. Test, özellikle Down sendromu ve bazı nöral tüp defektleri açısından risk değerlendirmesi yapılmasına olanak tanır.
NIPT (Anne Kanından Fetal DNA Testi)
NIPT testi, gebeliğin 10. haftasından itibaren anne kanında bulunan hücre dışı fetal DNA parçalarının incelendiği tarama yöntemlerinden biridir.
Uygulama süreci ve değerlendirilen kromozomal farklılıklar hakkında ayrıntılı bilgi için Fetal DNA başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Gebelikte Tarama Testleri Kaçıncı Haftada Yapılır?
Gebelikte tarama testlerinin hangi dönemde uygulanacağı testin türüne ve değerlendirilmek istenen duruma göre belirlenir. Her testten anlamlı bir sonuç alınabilmesi için gebeliğin uygun aşamasında yapılması gerekir. Test zamanlaması yalnızca son adet tarihine göre değil, ultrason bulguları ve önceki değerlendirmeler dikkate alınarak planlanır.
Tarama testinin uygulanacağı dönemi etkileyebilen unsurlardan başlıcaları şunlardır:
- Gebelik haftasının ultrason ölçümleriyle doğrulanması
- Tekil veya çoğul gebelik bulunması
- Önceki tarama sonuçlarında risk saptanması
- Anne adayının yaşı ve sağlık öyküsü
- Testin yapılabileceği uygun zaman aralığının geçirilmiş olması
- Gebeliğin doğal yollarla veya yardımcı üreme yöntemleriyle oluşması
Yanlış hesaplanan gebelik haftası bazı test sonuçlarının değerlendirilmesini güçleştirebilir. Son adet tarihi ile ultrason ölçümleri arasında farklılık bulunması durumunda test tarihi yeniden düzenlenebilir. Ultrason ölçümler, özellikle adet döngüleri düzensiz olan anne adaylarında gebelik haftasının belirlenmesinde daha fazla önem taşır.
Bir tarama testinin önerilen dönemde yapılamaması durumunda gebelik haftasına uygun başka bir yöntem değerlendirilebilir. Ancak her yöntemin incelediği durumlar ve risk hesaplama biçimi aynı olmadığından testler doğrudan birbirinin yerine geçmeyebilir. Hangi incelemenin uygulanacağına kişisel sağlık bilgileri ve gebeliğin seyri doğrultusunda karar verilmesi gerekir.
Tarama sonuçları kesin tanıyı ifade etmez. Riskin yüksek bulunması durumunda ayrıntılı ultrason incelemesi, genetik danışmanlık veya tanısal test seçenekleri hekim tarafından değerlendirilir.
Gebelikte Tarama Testleri Neden Yapılır?
Gebelikte uygulanan tarama testleri, anne adayının ve bebeğin sağlığını etkileyebilecek bazı durumların görülme olasılığını değerlendirmek amacıyla yapılır.
Anne kanından alınan örnekler, ultrason ölçümleri ve gebeliğe ilişkin kişisel bilgiler birlikte incelenir ve belirli kromozomal farklılıklar ile gelişimsel sorunlar açısından risk hesaplanabilir. Bu değerlendirme, gebelik sürecinin daha yakından takip edilmesini gerektirebilecek durumların erken dönemde fark edilmesine olanak tanır.
Bu testlerin uygulanmasındaki temel amaçlar şunlardır:
- Down, Edwards ve Patau sendromu gibi kromozomal farklılıklara ilişkin riskin belirlenmesi
- Beyin ve omurilik gelişimini etkileyebilen bazı nöral tüp defektlerinin değerlendirilmesi
- Gebelik takibinde daha ayrıntılı inceleme gerektirebilecek bulguların fark edilmesi
- Anne adayının bilgilendirilerek sonraki değerlendirme sürecinin planlanması
Düşük riskli olan tarama sonucu, değerlendirilen durumun kesinlikle bulunmadığını göstermez. Benzer şekilde yüksek riskli bir sonuç da bebekte ilgili kromozomal veya yapısal farklılığın kesin olarak bulunduğu anlamına gelmez. Bu nedenlerle tarama ve tanı testleri birbirinden ayrılır. Sonuçlar tek başına değil, diğer inceleme bulguları ve gebeliğin genel seyriyle birlikte yorumlanmalıdır.
Yüksek risk bulunması hâlinde sonuçlar gebelik haftası, ultrason bulguları ve anne adayının sağlık öyküsüyle birlikte ele alınır. Gerekli görüldüğünde genetik danışmanlık, ayrıntılı ultrason veya amniyosentez ve koryon villus örneklemesi gibi tanısal yöntemler değerlendirilebilir.
Gebelikte Tarama Testleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Test türüne göre değişir. NIPT 10. haftadan itibaren, ikili test 11-14. haftalarda, üçlü ve dörtlü testler ise ikinci trimesterde uygulanır.
İkili tarama testi 11-14. haftalarda, üçlü tarama testi ise genellikle 15-20. haftalar arasında yapılır.
Tarama testleri zorunlu değildir. Testlerin yararları ve sınırlılıkları değerlendirildikten sonra anne adayının tercihi ve hekim görüşü doğrultusunda karar verilir.
İkili tarama testi bebeğin cinsiyetini belirlemek amacıyla yapılmaz. Bu haftalardaki ultrason görüntüsü cinsiyet konusunda kesin bilgi vermeyebilir.
Gebelikte tarama testleri ve gebelik haftanıza uygun değerlendirme süreci hakkında bilgi almak için Denge Tıp ile iletişime geçebilirsiniz.